Płaskostopie poprzeczne a podłużne – jak je odróżnić i dlaczego to zmienia dobór ćwiczeń oraz wkładek

Czy jeden rodzaj płaskiej stopy może zepsuć ustawienie kolan, bioder i kręgosłupa?

Zdrowa stopa zostawia charakterystyczne wgłębienie przy odbiciu. To prosta wskazówka, która mówi wiele o biomechanice całego ciała.

Obniżenie łuku przyśrodkowego różni się od spłaszczenia przedniej części stopy. Ta różnica wpływa na to, które mięśnie trzeba wzmocnić, a które rozluźnić.

W praktyce zmiana typu deformacji wymusza inny dobór ćwiczeń i inne wkładki ortopedyczne. Czasem brak bólu nie oznacza braku problemu — przeciążenia narastają z czasem.

W tym artykule uporządkujemy objawy, pokażemy, na co patrzeć w przodostopiu i przy brzegu przyśrodkowym, oraz podpowiemy, jak przygotować się do konsultacji lekarskiej.

Kluczowe wnioski

• Ustawienie stopy wpływa na całe ciało i ruch.
• Różne typy płaskiej stopy wymagają innych ćwiczeń.
• Wkładki ortopedyczne działają różnie w zależności od miejsca obniżenia łuku.
• Brak bólu nie wyklucza stopniowych przeciążeń.
• Artykuł pomoże przygotować się do wizyty u specjalisty.

Zdrowa stopa i jej łuki stopy – co powinno działać podczas stania i podczas chodzenia

Prawidłowo wysklepiona stopa pracuje jak naturalna sprężyna podczas każdego kroku.

Sklepienie tworzą łuki podłużne (przyśrodkowy i boczny) oraz łuk poprzeczny. Te konstrukcje nie są ozdobą — to system amortyzacji i stabilizacji, który rozkłada obciążenia.

Podczas stania ciężar powinien spoczywać na pięcie i przodostopiu, z widocznym wgłębieniem po stronie przyśrodkowej. To zapewnia stabilność i zmniejsza przeciążenia kolan.

Podczas chodzenia stopa utrzymuje kształt łukowaty w fazie kontaktu i przetaczania. Jeśli łuk zapada się do wewnątrz, zmienia się mechanika chodu i wzrasta ryzyko przeciążeń.

• Punkty podparcia: paluch, I i V kość śródstopia oraz pięta. I promień przenosi nawet około 70% obciążenia.
• Kości i struktury: guz piętowy, kość łódkowata, głowy kości śródstopia — wspierane przez więzadła, rozcięgno podeszwowe i ścięgna.
• Rola mięśni: mięśnie piszczelowe i strzałkowy długi stabilizują łuki i kontrolują ruch stopy.

Płaskostopie poprzeczne a podłużne – różnice, które widać w przodostopiu i na brzegu przyśrodkowym

Już przy krótkiej obserwacji stopy widać, gdzie tracony jest łuk i jakie obszary są najbardziej obciążone.

Typ podłużny to obniżenie wewnętrznego brzegu stopy. Przy staniu powierzchnia stopy dotyka podłoża na większym obszarze. W ruchu staw skokowy może „uciekać” do środka.

Typ poprzeczny objawia się inaczej — spłaszcza się przodostopie. Widać większy nacisk pod głowami kości śródstopia i poszerzenie przodu stopy.

„Zużycie wkładki w przedniej części buta często sygnalizuje problem z łukiem poprzecznym.”

• Spytaj w domu: bolą głównie palce i przód stopy, czy okolica pięty i środek stopy?
• Czy objawy nasilają się przy dłuższym staniu lub chodzeniu?
• Czy buty szybciej się „wygniatają” z przodu czy po wewnętrznej stronie?

Uwaga: oba typy mogą współistnieć. Wtedy zwykle potrzebna jest mieszana strategia: wkładka + ćwiczenia ukierunkowane na oba łuki.

Najczęstsze przyczyny płaskostopia u dorosłych i dzieci oraz czynniki ryzyka w Polsce

U dzieci i dorosłych mechanizmy powstawania deformacji mają inne podłoże i przebieg.

Wrodzone i rozwojowe przyczyny są częste u maluchów. Fizjologiczne spłaszczenie może wystąpić około 3–4 roku życia i zwykle ustępuje do ~7 roku życia. Ważne jest obserwowanie, czy łuk pojawia się przy odciążeniu, a znika pod obciążeniem.

Nabyte przyczyny dominują u dorosłych. Najczęściej to osłabienie mięśni i więzadeł (np. mięsień piszczelowy tylny), urazy stopy lub stawu skokowego oraz przewlekłe choroby wpływające na tkanki.

• Czynniki środowiskowe w Polsce: praca stojąca, twarde nawierzchnie, noszenie za wąskiego obuwia lub wysokich obcasów.
• Budowa i kości: wydłużenie II/III kości śródstopia (stopa Mortona) może predysponować do przeciążeń przodostopia.
• Stan zdrowia: choroby zapalne stawów, neuropatie czy zmiany zwyrodnieniowe osłabiają stabilizację stopy.
• Grupy ryzyka: kobiety o uogólnionej wiotkości stawowej, okres po ciąży i pomenopauzalny są bardziej podatne.

Przede wszystkim, szybka obserwacja i korekta noszenia butów oraz ćwiczenia wzmacniające mogą być pierwszym krokiem zapobiegawczym.

Objawy i konsekwencje nieleczonego płaskostopia – nie tylko w obrębie stóp

Zmiana sposobu podparcia stopy szybko przekłada się na inne części ciała. Objawy zwykle zaczynają się od zmęczenia i łatwego palenia podczas stania.

W przypadku obniżonego łuku przyśrodkowego pacjenci opisują zmęczenie, dolegliwości w śródstopiu i łydkach oraz spadek naturalnej amortyzacji. To często mylone jest z przemęczeniem po długim dniu.

Spłaszczenie przodostopia daje inne symptomy: modzele, bolesność pod głowami kości śródstopia i ból u podstawy II–III kości. Długotrwałe przeciążenie może prowadzić do metatarsalgii i neuralgii Mortona z promieniowaniem do palców.

Zmiana ustawienia wpływa na pracę kolan, bioder i kręgosłupa podczas chodu. Zmienia się rozkład obciążeń w całym łańcuchu kinematycznym ciała.

• Uwaga: nieleczone deformacje pogłębiają się i modyfikują zużycie obuwia.
• Konsultuj pilnie przy nagłym nasileniu bólu, szybkim pogorszeniu lub uczuciu sztywności i „ciężkiej” stopy.

Jak rozpoznać płaskostopie: domowa obserwacja, badania i diagnostyka ortopedyczna

Ocena odcisku stopy i zużycia obuwia daje pierwsze wskazówki o biomechanice chodu.

Domowy test: stań na wilgotnej powierzchni i obejrzyj odcisk w lustrze. Jeśli łuk znika pod obciążeniem, to ważny sygnał.

Sprawdź buty: czy podeszwa ściera się mocniej od strony przyśrodkowej lub z przodu? Takie zużycie mówi o przeciążeniach w obrębie przodostopia i brzegu stopy.

Badania podologiczne: podoskopia statyczna pokazuje rozmieszczenie nacisku i asymetrie. Platforma dynamiczna ocenia pracę stopy podczas chodzenia i pomaga dobrać wkładek oraz plan ćwiczeń.

W gabinecie ortopeda lub fizjoterapeuta obejrzy stopę podczas stania, podczas wspięcia na palce i podczas chodzenia. Oceni też ustawienie kolan i bioder oraz napięcia mięśni po stronie przyśrodkowej.

Przygotuj do wizyty: kiedy boli, gdzie boli, co nasila objawy, jakie masz obuwia, czy testowałeś już gotowe wkładek. To przyspieszy diagnozę i dobór terapii.

Dobór leczenia: wkładki ortopedyczne i ćwiczenia dopasowane do typu płaskostopia

Korekta wymaga połączenia wkładek i ćwiczeń dobranych do konkretnego wzorca obciążenia.

Wkładki ortopedyczne często powstają na podstawie badania podoskopem. Indywidualne wkładki podtrzymują łuk, unoszą brzeg przyśrodkowy i poprawiają rozkład nacisku podczas aktywności.

Warto podkreślić: wkładki wspomagają leczenie, ale nie zastąpią rehabilitacji. Rehabilitacja ma na celu wzmocnienie mięśni i więzadeł, oraz rozciąganie skróconych struktur, np. ścięgna Achillesa.

„Wkładki ustawiają stopę w butach i ułatwiają pracę mięśni, ale siła i czucie powstają przez ćwiczenia.”

• Przy przodostopiu priorytetem jest odciążenie głów kości śródstopia i wsparcie łuku poprzecznego.
• Przy zapadaniu brzegu przyśrodkowego priorytetem jest podparcie i kontrola pronacji.
• Współwystępowanie obu problemów wymaga mieszanej strategii: indywidualne wkładki + program ćwiczeń.

Jak przejść od diagnozy do codziennych nawyków bez bólu: obuwie, noszenie wkładek i rehabilitacja

Praktyczne wdrożenie zaleceń zaczyna się od prostego planu, który łączy wynik badania z codziennym wyborem obuwia i programem ćwiczeń.

Podoskopia może być punktem wyjścia do doboru wkładek. Wkładki ortopedyczne dostępne są w technologiach termoplastycznych i 3D; adaptuj je stopniowo i obserwuj reakcję stóp.

Wbuduj krótkie nawyki: chodzenie boso po trawie lub piasku, naprzemienne chodzenie na palcach i piętach oraz chwytanie palcami ręcznika. To proste formy rehabilitacja, które wzmacniają mięśnie i poprawiają kontrolę ruchu.

Na dni z przeciążeniem ogranicz aktywność, stosuj chłodzenie i wróć do ćwiczeń po ustąpieniu dolegliwości. Monitoruj spadek bólu, lepszą tolerancję chodzenia i mniejsze przeciążenia w konkretnych częściach stóp.

Kiedy wrócić na kontrolę: utrzymujący się ból, nowe dolegliwości w stawów lub brak poprawy mimo działań.

Dorota Lewandowska

Fizjoterapeutka z zamiłowaniem do pracy „u źródła” problemu — tłumaczy, skąd biorą się bóle i przeciążenia oraz jak krok po kroku wracać do sprawności. W przystępny sposób opisuje ćwiczenia, profilaktykę i nawyki wspierające zdrowy ruch, zarówno dla osób aktywnych, jak i tych pracujących przy biurku. Stawia na rzetelną wiedzę, bezpieczeństwo i realne efekty, a nie szybkie „cudowne” rozwiązania.